Thumbnail
Zbigniew Pronaszko (1885 - 1958)
Zbigniew Pronaszko (1885 - 1958)

Malarz, rzeźbiarz, scenograf, teoretyk, w sztuce polskiej zajmuje poczesne miejsce jako współtwórca i spiritus movens krakowskiej grupy Formiści (powstałej w 1917 roku pod nazwa Ekspresjoniści Polscy). Należał też do Towarzystwa Artystów Polskich Sztuka. Drogę artystyczną rozpoczął w kijowskiej Szkole Sztuk Pięknych. W latach 1906-1911 studiował u Teodora Axentowicza w krakowskiej ASP. Poznał również Jacka Malczewskiego, którego wpływ widać we wczesnych pracach, i jak podaje J. Dobrowolski "żywił prawdziwy kult dla Wyspiańskiego". Podróże po Europie odbyte w trakcie pięcioletnich studiów pozwoliły mu poznać nowe style i tendencje w sztuce. Prace Cezanne`a, kubistów i fowistów zainspirowały go i nadały kierunek jego twórczości, w której pierwsze miejsce zajmowała forma i rytm. Był organizatorem krakowskich wystaw Niezależnych w 1911, 1912, 1913 roku. W latach 1923-1924 kierował pracownią malarstwa monumentalnego na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Rok później artysta powrócił do Krakowa i rozpoczął pracę jako wykładowca w Wolnej Szkole Malarstwa Ludwiki Mehofferowej - jego uczniami byli tam m.in. Czesław Rzepiński i Tadeusz Kantor. W 1929 roku nauczyciele wraz z uczniami założyli Zrzeszenie Artystów Plastyków "Zwornik". Malarstwo Pronaszki w tym czasie zdominowane było przez kolor. Artysta uczestniczył także w tworzeniu eksperymentalnego teatru "Cricot", który rozpoczął działalność w 1933 roku w Krakowie. W latach 20. i 30. Pronaszko często wracał do tematu kobiecego portretu, w którym oprócz charakterystyki epoki malarz oddawał także z wyczuciem charakter i psychikę modela. Wybuch drugiej wojny przerwał pracę artystyczną malarza, który w tym czasie ukrywał się w Radziszowie koło Krakowa. Po zakończeniu wojny Pronaszko został powołany na stanowisko profesora krakowskiej ASP. W 1948 roku wybrano go na następcę rektora, jednak ze względów politycznych musiał ustąpić ze stanowiska. Rozpoczął się w jego sztuce okres socrealizmu. W 1955 roku,  po śmierci żony - Marii, Pronaszko wycofał się z życia publicznego, a jego prace odzwierciedlały nastrój smutku i przygaszenia. Zbigniew Pronaszko zmarł w 1958 roku w Krakowie.

Zobacz także:
7283?size=medium 8657?size=medium 4359?size=medium